Szczęśliwy los. Czego zwycięzcy loterii uczą nas o pieniądzach

2 listopada 2026 · 3 min czytania · Aneta Ulrych i Maciej Kasperski

Wygrana na loterii to marzenie milionów ludzi. Badacze, którzy latami śledzili losy zwycięzców, odkryli jednak coś zaskakującego: duże pieniądze rzadko zmieniają to, jakich dokonujemy wyborów finansowych i jak wydajemy pieniądze. Zmieniają tylko skalę.

Mit, który powtarzają wszyscy

Pewnie słyszałeś, że 70% zwycięzców loterii bankrutuje w ciągu kilku lat. Ta liczba krąży po internecie od lat i zwykle przypisuje się ją amerykańskiej fundacji edukacji finansowej NEFE. Problem w tym, że NEFE sama się od niej odcina: liczba nie pochodzi z jej badań i nie da się jej potwierdzić.

Prawdziwe dane są ciekawsze niż mit. I dużo bardziej pouczające.

Każdy wygrany dolar: 60 centów na wydatki

W 2024 roku czterech ekonomistów opublikowało w „The Quarterly Journal of Economics” analizę amerykańskich danych podatkowych zwycięzców loterii. Każdy wygrany dolar zwiększał wydatki gospodarstwa domowego średnio o około 60 centów, a dochody z pracy zmniejszał o około 50 centów. Im wyższe zarobki przed wygraną, tym mocniej ludzie ograniczali pracę.

Brzmi niewinnie, ale zobacz, co to oznacza. Pieniądze nie trafiają na rezerwę ani do żadnego systemu. Podnoszą poziom życia, który potem trzeba utrzymać.

Bankructwo nie znika. Tylko się przesuwa

Badacze porównali prawie 35 tysięcy zwycięzców loterii Fantasy 5 na Florydzie. Jedni wygrali od 50 do 150 tysięcy dolarów, drudzy mniej niż 10 tysięcy. W pierwszych dwóch latach zwycięzcy większych kwot bankrutowali o połowę rzadziej. Ale między trzecim a piątym rokiem ich ryzyko bankructwa rosło. Po pięciu latach różnica między grupami zniknęła.

„Duża wygrana odsuwa bankructwo w czasie, ale mu nie zapobiega.”

Problemy, które istniały przed wygraną, nadal tam są. Pieniądze przykryły je tylko na chwilę.

Gdy wygrywa sąsiad

Pieniądze zmieniają nie tylko zwycięzcę. W Holandii loteria pocztowa co tydzień nagradza wszystkich graczy z wylosowanego kodu pocztowego, także nowym BMW. Okazało się, że sąsiedzi zwycięzców, którzy w ogóle nie grali, częściej kupowali sobie nowe samochody.

W Kanadzie badacze poszli dalej. Gdy ktoś w tym samym kodzie pocztowym, czyli wśród kilkunastu najbliższych gospodarstw, wygrał kwotę równą medianie rocznego dochodu, liczba bankructw wśród sąsiadów rosła w ciągu trzech lat o około 6,6%. Bankrutujący sąsiedzi mieli więcej tego, co widać z ulicy: droższe domy i samochody. To dorównywanie sąsiadom, za które płaci się kredytem.

A szczęście?

Słynne badanie z 1978 roku porównało 22 zwycięzców dużych nagród z osobami, które nie wygrały. Zwycięzcy nie byli wyraźnie szczęśliwsi. Za to mniej cieszyły ich zwykłe przyjemności, jak rozmowa z przyjacielem czy dobre śniadanie. Próba była mała, ale wniosek zapadł w pamięć na dekady.

Dużo większe badanie ze Szwecji (2020) dodało ważny niuans. Ponad 3 tysiące graczy zapytano o życie około dziesięciu lat po wygranej. Ci, którzy wygrali co najmniej 1,5 mln koron, byli wyraźnie bardziej zadowoleni z życia, przede wszystkim ze swojej sytuacji finansowej. W samym poczuciu szczęścia różnica była niewielka.

Pieniądze pomagają więc wtedy, gdy przynoszą spokój i bezpieczeństwo. Nie wtedy, gdy przynoszą tylko większe wydatki.

Co z tego wynika dla Ciebie

Nie musisz wygrywać na loterii, żeby przeżyć to samo w mniejszej skali. Podwyżka, premia, zwrot podatku, spadek albo dobry rok w firmie działają jak mała wygrana. I mogą zniknąć tak samo.

1. Zanim wydasz nieoczekiwane pieniądze, daj im plan: ile idzie na rezerwę, ile na długi, ile na cel, a ile na przyjemność.
2. Wyższy dochód nie naprawia konstrukcji finansów. Jeśli wcześniej nic nie zostawało, po podwyżce zwykle też nic nie zostaje.
3. Uważaj na porównania. To, co kupuje sąsiad, nie jest planem dla Twoich pieniędzy.

Bezpieczeństwo nie zaczyna się od tego, ile zarabiasz. Zaczyna się od tego, czy Twoje pieniądze mają plan.

Reklama