Milioner w połatanym płaszczu. Dlaczego plan wygrywa z pensją

16 listopada 2026 · 4 min czytania · Aneta Ulrych i Maciej Kasperski

W 2014 roku w małym miasteczku w Vermont zmarł 92-letni były pracownik stacji benzynowej i woźny. Kilka miesięcy później całe miasto dowiedziało się, że zostawił około 8 milionów dolarów. Jak to możliwe? I co mówią badania o ludziach takich jak on?

Milioner, o którym nikt nie wiedział

Ronald Read był pierwszym w rodzinie, który skończył szkołę średnią. Po wojnie, na której służył w Afryce Północnej, we Włoszech i na Pacyfiku, wrócił do rodzinnego Brattleboro. Przez ponad trzydzieści lat pracował na stacji benzynowej, a potem jeszcze kilkanaście lat na pół etatu jako woźny w domu towarowym.

Sąsiedzi znali go jako skromnego, cichego człowieka. Jeździł używaną toyotą yaris, nosił znoszone flanelowe koszule, a płaszcz spinał agrafkami. Drewno na opał rąbał sam jeszcze po dziewięćdziesiątce. Raz w kawiarni ktoś zapłacił za jego śniadanie, bo uznał, że Reada na nie nie stać.

Po jego śmierci w czerwcu 2014 roku okazało się, że zostawił majątek wart około 8 milionów dolarów. 4,8 mln przekazał miejscowemu szpitalowi, a 1,2 mln bibliotece. Dla obu instytucji była to największa darowizna w historii.

Nie pensja, tylko system

Read nie wygrał na loterii. Nie miał wysokiej pensji ani bogatej rodziny. Miał prosty system, którego trzymał się przez dekady. Wydawał mniej, niż zarabiał. Codziennie czytał „The Wall Street Journal”, a nadwyżkę regularnie inwestował w akcje dużych, stabilnych spółek, które znał, takich jak Procter & Gamble, Johnson & Johnson czy JPMorgan. I trzymał je latami, często dziesiątkami lat. W chwili śmierci miał ich co najmniej 95.

Uczciwie trzeba dodać, że pomógł mu czas: przez sześćdziesiąt lat amerykańska giełda mocno rosła i nie ma gwarancji, że to się powtórzy. To nie jest więc historia o wyborze akcji. To historia o konsekwencji: o planie, który po cichu działa przez całe życie.

„Pensja woźnego nie zrobiła z niego milionera. Zrobił to system.”

Co mówią badania

Read był wyjątkowy, ale zasada, którą się kierował, wcale nie. Amerykańskie Narodowe Biuro Badań Ekonomicznych (NBER) opisało w 2011 roku dane z dużego badania Health and Retirement Study. Osoby, które planowały swoją finansową przyszłość, miały ponad dwa razy większy majątek niż te, które nie planowały. Nawet po uwzględnieniu wykształcenia i innych czynników różnica wynosiła prawie 20%.

Ekonomiści Ameriks, Caplin i Leahy sprawdzili, czy chodzi o samą skłonność do planowania. Okazało się, że ludzie, którzy chętniej poświęcają czas na planowanie finansów, gromadzą większy majątek. A ci, którzy pilnują swoich wydatków, wydają się więcej oszczędzać.

W Wielkiej Brytanii badanie 13 700 gospodarstw domowych pokazało, że regularne oszczędzanie wiązało się z szansami na problemy finansowe niższymi o około 42%.

Dlaczego plan działa? Bo decyduje za nas

Ekonomiści Richard Thaler, późniejszy noblista, i Shlomo Benartzi zaproponowali pracownikom pewnej firmy prosty plan: zgódź się dziś, że część każdej przyszłej podwyżki automatycznie trafi na oszczędności emerytalne. Nikt nie musiał zaciskać pasa, bo pensja na rękę nie spadała. Do programu przystąpiło 78% osób, którym go zaproponowano. Po 40 miesiącach i czterech podwyżkach ich stopa oszczędzania wzrosła średnio z 3,5% do 13,6%.

To dobrze pokazuje, czym jest dobry plan. Nie jest codzienną walką z pokusami, tylko decyzją podjętą raz, w spokojnej chwili, która potem działa sama. Dokładnie tak, jak u Ronalda Reada.

Plan na co dzień

Firma Charles Schwab zapytała tysiąc Amerykanów o ich finanse. Tylko co czwarty miał spisany plan finansowy. Porównajmy tych, którzy go mieli, z resztą:

1. Odkładanie co miesiąc. Po opłaceniu rachunków coś odkłada 75% osób z planem i tylko 33% osób bez planu.
2. Fundusz awaryjny. Ma go 65% osób z planem i tylko 24% osób bez planu.
3. Życie od wypłaty do wypłaty. Dotyczy 38% osób z planem, ale aż 68% osób bez planu.

To ankieta, a nie eksperyment: ludzie, którzy planują, mogą się różnić także w innych sprawach. Ale wszystkie te badania wskazują w tę samą stronę. Plan idzie w parze z większym majątkiem i większym spokojem.

Plan Ronalda Reada w czterech krokach

1. Zobacz, ile naprawdę zarabiasz i wydajesz. Bez tego każdy plan jest zgadywaniem.
2. Najpierw odłóż, potem wydawaj. Stały przelew w dniu wypłaty działa lepiej niż „odłożę, co zostanie”.
3. Zbuduj poduszkę bezpieczeństwa. Fundusz awaryjny sprawia, że niespodziewany wydatek nie zamienia się w dług.
4. Myśl w latach, sprawdzaj co miesiąc. Cel jest długoterminowy, ale kontrola musi być regularna.

Ronald Read nie był finansowym geniuszem ani szczęściarzem. Był człowiekiem z planem, którego trzymał się przez całe życie. I właśnie dlatego jego historia jest dobrą wiadomością: taki plan może mieć każdy.

Ten artykuł nie jest rekomendacją inwestycyjną. Historia Reada pokazuje siłę konsekwencji, a nie konkretną strategię giełdową.

Reklama